Het belang van bewegen: vitaal vóór en ná een transplantatie

Origineel artikel: Het belang van bewegen: vitaal vóór en ná een transplantatie – European Transplant Games 2026. Dit verhaal is onderdeel van de campagneserie ‘Stories Beyond Life’ van de European Transplant Games en samen gecreëerd met Erasmus MC en TransFit.

Longarts Bas Mathot over Match for Life en de kracht van sport voor transplantatie patiënten

Bas Mathot, longarts bij het Erasmus Medisch Centrum, maakt al jaren deel uit van het longtransplantatieteam en is nauw betrokken bij het Erasmus MC Transplantatie Instituut. Vorig jaar nam hij voor het eerst deel aan Match for Life, het voetbaltoernooi voor getransplanteerden en zorgprofessionals, dat dit jaar voor de tweede keer wordt georganiseerd door het Erasmus MC Transplantatie Instituut en Transfit.

Een bijzondere dag voor patiënten en zorgprofessionals

‘Het is een ontzettend leuk evenement, omdat zorgprofessionals en patiënten gezamenlijk sporten’, vertelt Bas. ‘We hebben vier verschillende orgaanteams: lever, nieren, hart en longen. Ook fysiotherapeuten en diverse zorgmedewerkers zijn aanwezig. Voor het toernooi benaderen wij transplantatie patiënten persoonlijk om te vragen of ze het leuk vinden om mee te doen. Ook voor ons als zorgprofessionals is het leuk en bijzonder’, zegt Bas. ‘Het biedt de kans om op een alternatieve manier met patiëntenzorg bezig te zijn en je leert je patiënten ook weer op een andere manier kennen’.

Waarom bewegen cruciaal is voor transplantatie patiënten

Sporten en bewegen is voor iedereen belangrijk’, gaat Bas verder. ‘Door fysiek fit te zijn, gaan de dagelijkse dingen beter: werk, huishouden, sociale activiteiten. Daarnaast geeft het een mentale boost, omdat er gelukstofjes vrijkomen’, legt Bas uit. ‘Voor transplantatie patiënten is sporten en bewegen extra waardevol. De meest belangrijke medische reden is het opbouwen van een ‘buffer’ in spierkracht en spiermassa. Iedere transplantatie patiënt krijgt vroeg of laat te maken met tegenslagen, zoals infecties of ziekenhuisopnames. Het hebben van een goede buffer is voor hen heel belangrijk. Als je fit bent, herstel je sneller.  Na een transplantatie ben je lichamelijk verzwakt en kunnen complicaties je herstel vertragen. Een goede basisconditie maakt je lichamelijk weerbaarder.’

Bewegen als voorbereiding op de operatie

Niet alleen na de transplantatie is bewegen cruciaal, maar ook vooraf. ‘Wij sturen onze patiënten standaard één à twee keer per week naar de fysiotherapeut voordat ze de operatie ondergaan. Hoe sterker je bent, hoe sneller je herstelt’, zegt Bas. ‘Sterker nog: wie voorafgaand aan de transplantatie te zwak is, kan soms niet eens op de wachtlijst blijven staan. Dat is voor veel patiënten een enorme motivator om te blijven bewegen en trouw de fysio te blijven bezoeken’. Naast fysieke training krijgen patiënten ook begeleiding bij hun voeding en conditie omdat het belangrijk is om op gewicht te blijven.

Fysieke en mentale uitdagingen

Maar ook fysiek is de revalidatie zwaar. ‘Het zijn geen topsporters. Na een ingrijpende operatie moeten ze weer uit een dal omhoogklimmen en dat kost tijd. Het herstel kan zeker zes maanden duren’, legt Bas uit. ‘Vooral hart-en longpatiënten hebben het met sporten en bewegen vaak extra zwaar, omdat hun hele borstkas is geopereerd. Dat geeft veel pijn en beperkingen bij het trainen van de borst en armen. Het hele bovenlichaam kan pijnlijk zijn.’

“Mentaal denken veel mensen dat ze iets niet kunnen, terwijl dat vaak wel het geval is. De belangrijkste medische reden is het opbouwen van een ‘buffer’ aan spierkracht en -massa. Als je fit bent, herstel je sneller.” – Bas Mathot

Daarbij verliezen patiënten vaak veel spiermassa, zeker na een lange IC-opname. Soms krijgen ze ook nog te maken met nierdialyse, of met medicatie die de spieropbouw afremt. ‘Dat is frustrerend’, zegt Bas. ‘Patiënten zijn vaak enthousiast om weer te bewegen, maar worden dan toch teruggeworpen door lichamelijke tegenslagen. Toch zie ik dat ze uiteindelijk altijd stappen vooruit blijven zetten. Soms komt iemand de eerste weken nog in een rolstoel, en een paar maanden later lopen ze zelfstandig door het ziekenhuis. Dat soort stappen geeft enorm veel motivatie en is heel fijn om te zien’.

Samen op weg naar herstel

Zorgprofessionals spelen hierbij een grote rol. ‘Wij monitoren of patiënten vooruitgang boeken: gaat het volgens schema, of moet er bijgestuurd worden? Patiënten worden regelmatig geëvalueerd, onder meer na 6, 12 en 24 maanden, vaak samen met een fysiotherapeut’, legt Bas uit.

Volgens hem merken veel patiënten dat bewegen na de transplantatie juist leuker wordt. ‘Ze ervaren dat het beter gaat, en daardoor wordt sporten ook weer leuker. Die vooruitgang werkt enorm stimulerend. De meeste mensen hebben daardoor weinig motivatie nodig, maar een klein groepje is terughoudend of bang. Hen helpen we actief op weg. Ons doel is dat iedere patiënt toewerkt naar de fitste versie van zichzelf.’

Voor patiënten die twijfelen heeft Bas een duidelijk advies: ‘Net als voor iedereen is bewegen leuk en gezond. Zoek iets wat bij je past en bespreek het met je behandelaar. Begin bijvoorbeeld met zwemmen of oefeningen in het water. Wij maken samen met onze patiënten een plan en geven een eerste zetje, zodat ze daarna ervaren: hé, dit is leuk, het loont om hier tijd en energie in te steken.’

Match for Life als inspiratiebron

Met Match for Life willen het Erasmus MC Transplantatie Instituut en Transfit laten zien wat er allemaal mogelijk is na een transplantatie. ‘Binnen en buiten het ziekenhuis wordt het evenement veel gedeeld’, vertelt Bas. ‘We willen laten zien: denk niet dat je het niet kan, maar kijk hoever je kunt komen. Je kunt net zoveel bereiken als een leeftijdsgenoot. Hopelijk vinden getransplanteerden daarin motivatie om zelf weer in beweging te komen. Sommige mensen maken echt een omslag, juist omdat ze merken dat er na hun transplantatie ineens weer zoveel mogelijk is.’

Beweging verbindt

‘Na een transplantatie is tijd extra kostbaar’, zegt Bas. ‘Je weet natuurlijk nooit hoelang het leven duurt, maar transplantatie patiënten zijn zich daar vaak nóg bewuster van. Daarom is het zo belangrijk om, juist op de momenten dat je je goed voelt, er alles uit te halen.’

Naast het fysieke en medische belang benadrukt Bas ook het sociale aspect: ‘Match for Life is niet alleen een sportief evenement, maar ook een dag vol plezier en verbinding. Getransplanteerden krijgen de kans om lotgenoten te spreken, ervaringen te delen en elkaar te steunen. Dat helpt ze enorm, zeker in moeilijke periodes’, legt Bas uit. ‘Dankzij sociale media vinden lotgenoten elkaar tegenwoordig nog makkelijker en hebben ze onderling veel contact. Het geeft steun en stimuleert mensen om door te gaan en het maximale uit hun leven te halen. En zo’n dag als vandaag draagt daar zeker aan bij.’